پنج شنبه ۶ آذر ۱۳۹۹
 

طرح پایش دراز مدت

1-  مقدمه

پروژه پایش و مطالعات شبیه سازی سواحل استان خوزستان به عنوان فاز هفتم و آخر پروژه ملی پایش سواحل کشور به انجام رسید. با توجه به شناخت کسب شده در طی این پروژه در مورد پارامترهاي مختلف هواشناسی و اقیانوس شناسی، پیشنهاد نصب برخی ایستگاه های دائمی پایش صورت گرفته است. اهداف پایش درازمدت سواحل و خور ها در آبهای این استان موارد زیر می باشند:

-        آمادگی در برابر مخاطرات دریایی از جمله وقوع سیلاب در رودخانه های قابل کشتیرانی، خیزاب امواج در سواحل دریایی و ...

-        ثبت وقایع طوفانی در سواحل دریایی استان خوزستان

-        اعلام هشدار در خصوص آلودگی های غیرمجاز محیط زیستی در رودخانه ها و خورهای مهم

-        مطالعه روند تغییرات خطوط ساحلی استان خوزستان

 

2-  مشخصات امواج و هواشناسی

با توجه به شرایط انتشار امواج در سواحل استان خوزستان، نصب دو بویه موج نگار و هواشناسی در این استان توصیه می شود. بویه اول می بایست در ورودی خور موسی، در نزدیکی ایستگاه راهنمایان نصب گردد. البته در سال های گذشته نیز یک بویه در بازه های زمانی کوتاه در این منطقه نصب شده بود که عمدتا به خاطر خرابی و تعمیرات دوره ای به صورت عملیاتی از آن استفاده نمی شده است. بویه دوم نیز در بخش آب عمیق خلیج هندیجان پیشنهاد می گردد. داده های موج برداشت شده توسط این بویه می تواند در مطالعه اندرکنش موج و بستر نرم دریا در خلیج هندیجان کمک شایانی کند. همچنین داده های هواشناسی ثبت شده در دریای باز علاوه بر استفاده برای کارهای ناوبری، می تواند برای پشتیبانی سکوهای نفتی فعال در منطقه نیز راهنمای خوبی باشد. سرور مدنظر برای دریافت داده های بویه خلیج هندیجان می تواند در محل اداره بندر سجافی واقع شود.

 

موقعیت پیشنهادی برای بویه های موج نگار (دایره های زرد)

موقعیت پیشنهادی برای بویه های موج نگار (دایره های زرد)

3- تراز آب

نوسانات تراز سطح آب در سواحل و رودخانه های استان خوزستان به چند دسته تقسیم بندی می شوند. در مناطقی مانند خلیج هندیجان و ناحیه بار موسی و سواحل دریای باز روبروی اروندرود و بهمنشیر این نوسانات عمدتا ناشی از جزرومد و نوسانات ایجاد شده توسط تغییرات باد و فشار هوا هستند. در داخل خور موسی و انشعابات آن (مانند خور ماهشهر، مریموس و دورق) و سایر خورهای استان (مانند گوبان و ابوخضیر) نوسانات تراز آب عمدتا ناشی از جزرومد بوده و به خاطر پدیده Funneling دامنه نوسانات جزرومدی بزرگتر از سواحل باز منطقه است. از سوی دیگر در رودخانه های استان (شامل رود زهره، بهمنشیر و اروندرود) اندرکنش جزرومد با آب شیرین بالادست، تعیین کننده تراز کلی سطح آب است. از نظر مقیاس زمانی وقوع هر کدام از انواع نوسانات مذکور نیز تفاوت هایی وجود دارد. به طور نمونه جزرومد با مقیاس 12 و 24 ساعت، خیزاب باد و فشار هوا با مقیاس چند روز (یک روز تا دو هفته) و تغییرات آب شیرین وارد شده به رودخانه ها با مقیاس فصلی اثرگذار هستند. به طور کلی با توجه به تکرار شوندگی نوسانات سطح آب در خورهای جزرومدی لزومی به پایش دائمی آنها در تمام خورهای استان نمی باشد و در صورت نصب کوتاه مدت ترازسنج در هر کدام از خورهای مهم می توان به پیش بینی مناسبی از وضعیت جزرومد در سالهای آتی دست یافت. اما در رودخانه های استان به خصوص رود مرزی اروندرود پیشنهاد می گردد ترازسنجی در نزدیکی مصب آن انجام شود. با توجه به وجود تعدادی ایستگاه ترازسنج در آبهای این استان پیشنهاد می گردد یک ایستگاه ترازسنجی نیز در محل اسکله بحرکان واقع در خلیج هندیجان نصب شود.

ایستگاه های پیشنهادی ترازسنجی در سواحل استان خوزستان(دایره-های-قرمز)

ایستگاه های پیشنهادی ترازسنجی در سواحل استان خوزستان (دایره های قرمز)

 

4- جریان آب

پارامتر جریان آب در منطقه مورد مطالعه نقش مهمی در زمینه انتقال آلودگی، انتقال رسوب و نفوذ شوری دارد. از آنجائیکه عمده جریانات سواحل استان خوزستان ناشی از جزرومد می باشند و این پدیده تکرارشونده و قابل پیش بینی به شمار می رود، اصولا نیازی به پایش بلندمدت و دائمی آن نمی باشد. البته برخی عوامل مانند امواج و باد می­توانند بر روی جریان برآیند ایجاد شده اثرگذار هستند و پیش بینی آنرا دشوار می کنند. اما شرایط رودخانه های استان متفاوت بوده و به خصوص در رودخانه مرزی اروند رود به خاطر مشکلات ناشی از کاهش ورود آب شیرین شط العرب می بایست پایش دائمی آن در دستور کار قرار گیرد. در حوضه آبریز رودخانه مذکور طی چند سال اخیر سدهای زیادی در کشورهای ایران، ترکیه، عراق و سوریه احداث شده است و منجر به کاهش دبی آن به کمتر از یک دهم متوسط بلندمدت رودخانه شده است. در نتیجه آب دریا توانایی نفوذ بیشتر در رودخانه اروندرود پیدا کرده و این مساله باعث افزایش شوری آب در بالادست رودخانه شده است که تهدیدی برای نخلستان های واقع در حاشیه این رودخانه به شمار می رود. در این طرح پیشنهاد می شود جهت اطلاع از تغییرات دبی رودخانه اروندرود نسبت به احداث یک ایستگاه دائمی جریان سنجی ترجیحا در فاصله زیاد از مصب اروندرود اقدام به عمل آید. در سمت شرق استان خوزستان و بر روی رودخانه زهره نیز نصب ایستگاه جریان سنجی پیشنهاد می شود. بندر سجافی که در رودخانه زهره واقع شده است دچار رسوب گذاری شدید است که ناشی از تغییر مسیر یکی از پیچانرود های این رودخانه است. از آنجائیکه این رودخانه از نظر مورفولوژیکی بسیار فعال بوده و رسوب گذاری و تغییر مسیر کانال های ورودی آن مشکلات زیادی را برای بهره برداران محلی و دولتی ایجاد کرده است، می بایست دبی آب و رسوب آن با دقت مناسبی پایش شود. علاوه بر ایستگاه های فوق پیشنهاد می شود که جریان سنجی در مهم ترین خور استان یعنی خور موسی نیز در نزدیکی محدوده شرقی بندر امام (که سایت های پتروشیمی واقع هستند) یا نزدیک بندر ماهشهر (محل صادرات و واردات محصولات نفتی) انجام شود.

ایستگاه های جریان سنجی پیشنهادی در سواحل استان خوزستان

5- پارامترهای فیزیکی آب

منظور از پارامترهای فیزیکی سه پارامتر دما، شوری و کدورت آب است. از نظر رسوبی، رودخانه زهره به عنوان یکی از منابع اصلی تغذیه کننده رسوبات سواحل استان خوزستان به شمار می رود. پلوم رسوبی این رودخانه تا چندین کیلومتر از مصب آن در خلیج فارس پخش شده و در آنجا به مرور ته نشین می شود. جهت تخمین میزان آورد رسوب، تا کنون اندازه گیری های مدونی انجام نشده است، بنابراین پایش کدورت آب به عنوان شاخصی از غلظت رسوبات معلق پیشنهاد می گردد. در رودخانه های اروندرود و بهمنشیر نیز نصب ایستگاهی که بتواند در زمینه پایش نفوذ شوری خلیج فارس به درون رودخانه های مذکور کمک کند، توصیه می گردد. این ایستگاه ها می توانند به ترتیب در بنادر آبادان و چوئبده نصب شوند. همچنین به منظور پایش پارامترهای فوق در خور موسی، نصب یک ایستگاه در بندر امام توصیه می شود. لازم به ذکر است که در ایستگاه های پیشنهادی مقادیر سری زمانی کدورت آب اندازه گیری می شود و می بایست برای یک دوره زمانی که دربرگیرنده یک کهکشند و یک مهکشند باشد، اندازه گیری مقادیر غلظت رسوبات معلق در ستون آب انجام شود و مقادیر کدورت با مقادیر غلظت رسوبات معلق کالیبره شوند. در ایستگاه های واقع در رودخانه ها این اندازه گیری ها باید در دو فصل پرآبی (سیلابی) و کم آبی صورت گیرند.


ایستگاه های پیشنهادی برای پایش پارامترهای فیزیکی آب