دوشنبه ۱ آبان ۱۳۹۶

مطالعات جامع رسوب و تغییرات خط ساحلی

  امروزه بر کارشناسان حوزه مطالعات مهندسی و مدیریت سواحل روشن شده که برای انجام یک پروژه مرتبط با ساحل شامل ساخت تأسیسات ساحلی و یا نگهداری و حفظ عملکرد آن، تنها مطالعات و اقدامات محلی کفایت نمی‌کند. سواحل همانند یک ارگان زنده و پویا عمل می‌کنند که هرگونه تغییر در یک قسمت بر سایر قسمت‌ها تأثیر می‌گذارد. عدم رعایت این حقیقت تاکنون باعث عدم موفقیت بسیاری از طرح‌های ساحلی و یا تأثیرات منفی آن‌ها بر مناطق مجاور گردیده است. امروزه مطالعات منطقه‌ای  اولویت و مقدمه هرگونه مطالعات محلی برای یک طرح مهندسی و یا مدیریتی است. از دیرباز نبود یک بانک جامع مطالعاتی در سواحل ایران، جهت انجام پروژه‌های عمرانی همچون ساخت بنادر و اسکله‌ها به شدت احساس می‌شد. در دسترس بودن یک بانک جامع مطالعاتی برای سواحل ایران، از دو جهت حائز اهمیت است. از جهتی شناخت دقیق اقلیم موج، جریان و رسوب منطقه قبل از اجرای هر سازه‌ای به شدت لازم می‌باشد و از جهتی دیگر، شناسایی نقاط مستعد برای ساخت بنادر و سازه‌های دریایی از نظر رژیم جریان و رسوب‌گذاری می‌تواند بسیار مفید باشد. یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین اهداف این پروژه بررسی و مدل‌سازی انتقال رسوب، رسوب‌گذاری و فرسایش سواحل و تغییرات خط ساحل می‌باشد تا از نتایج آن بتوان در ایجاد بانک اطلاعاتی جامع برای دسترسی هرچه آسان‌تر به نتایج مدل‌سازی پروژه و اندازه‌گیری‌ها به‌همراه یک محیط گرافیکی مناسب استفاده نمود.

شناخت فرآیند انتقال رسوب، رسوب‌گذاری و فرسایش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین پدیده‌های دریایی، تأثیر مستقیم در طراحی بنادر و سازه‌های دریایی و به‌طور کلی مدیریت سواحل دارد. به‌دلیل همین حساسیت بالا در این قسمت از پروژه با به‌کارگیری اطلاعات و نتایج مطالعات مختلف از قبیل ریخت‌شناسی، موج و جریان، اطلاعات رسوب، عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای، مقاطع عرضی و مانند آن، رژیم عمومی رسوب‌گذاری منطقه بررسی و مدل‌سازی گردید. در مناطقی که از لحاظ اجتماعی، اقتصادی و یا زیست‌محیطی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارهستند، تحلیل‌ها با دقت بیشتر و با تفسیر‌های لازم جهت کاربرد‌های مدیریتی و مهندسی ارائه گردیده است.

از آن‌جاکه مطالعه و مدل‌سازی رژیم رسوب منطقه‌ای به وسعت سواحل استان هرمزگان مستلزم تقسیم‌بندی سواحل به چند بخش کوچک‌تر می‌باشد که به‌عنوان سلول و زیرسلول رسوبی نامگذاری می‌شوند، طی مطالعات انجام شده در این پروژه این سلول‌ها و زیرسلول‌ها براساس نوع ساحل و عوامل مؤثر در فرآیند‌های ساحلی انتخاب شده است. مطالعات رسوب سواحل طولانی هرمزگان و جزیره قشم در سه سطح انجام شده است. سطح اول مطالعات شامل مطالعات کل خط ساحل هرمزگان می‌باشد. در این سطح کلیه اطلاعات پایه مرتبط با فرایند رسوب ساحلی در قالب سلول‌ها و زیر‌سلول های رسوبی جمع‌آوری و دسته‌بندی می‌شوند. سپس براساس این اطلاعات فرآیند انتقال رسوب ساحلی و تغییرات خط ساحل تخمین زده می‌شود. سطح دوم مطالعات شامل نقاط با اهمیت می‌باشد. نقاط با اهمیت از حیث طبیعی و یا اجتماعی- اقتصادی همچنین مناطقی که می‌توانند شاخص فرایندهای رسوبی یک منطقه باشند با دقت بیشتر از دو جنبه اطلاعات پایه و مدل‌سازی فرایند مورد بررسی قرار می‌گیرند. نهایتاً سطح سوم مطالعات شامل مطالعات نقاط با اهمیت بالا می‌باشد که این نقاط از طرف کارفرما مشخص گردیده اند و نیاز به مطالعات محلی مستقل دارند. این گزارش سطوح اول و دوم مطالعات جامع فرایند های رسوبی و تغییرات خط ساحل سواحل استان هرمزگان را به تفصیل ارائه می‌کند.

سلول‌ها و زیر‌سلول‌های رسوبی ، سواحل طولانی هرمزگان و جزیره قشم به 8 سلول و 26 زیرسلول رسوبی تقسیم گردید. این تقسیم‌بندی امکان مطالعات خاص هر قسمت از ساحل را با توجه به شرایط ویژه آن ناحیه از نظر نوع ساحل و نیرو‌های مؤثر فراهم می‌نماید. در ادامه، مطالعات رسوب در هر زیرسلول به‌طور جداگانه متمرکز می‌گردد و در این فرآیند، باتوجه به نتایج بدست آمده و اطلاعات روزآمد شده، درصورت ضرورت تغییرات احتمالی در مرزهای زیرسلول‌ها نیز محتمل خواهد بود.

در این گزارش برای هر زیرسلول از سلول‌های رسوبی در سطح اول مطالعات با جمع‌آوری و دسته‌بندی اطلاعات اولیه برای هر زیر‌سلول ابتدا اقلیم کلی موج و جریان مربوط به آن زیرسلول معرفی گشته، سپس هیدروگرافی و دانه‌بندی معرف و تصاویر ماهواره‌ای مربوط به آن زیرسلول بررسی می‌گردد. در بخش مشاهدات مورفولوژیک روند کیفی انتقال رسوب و خصوصیات مورفولوژی زیر سلول با ارائه شواهد تفسیر می‌گردد. سطح دوم مطالعات در هر زیر سلول شامل بررسی تغییرات خط ساحلی در نقاط شاخص و با اهمیت آن زیر سلول می‌باشد. سپس میزان نرخ انتقال رسوب ساحلی در نقاط شاخص زیر سلول پیش‌بینی و تحلیل می‌گردد.

 

danebandi-shenas 

شکل 1: نمودار دانه‌بندی مربوط به بندرشناس

 

gol-moj  

شکل 2: گل‌موج‌های زیرسلول 1-1 در عمق 10 متری

 

 javad  

شکل 3: نمای کلی از حوضچه بندر صیادی جوادالائمه

 

 Banader-mogham

شکل 4: تغییرات خط ساحلی درطول سالیان گذشته در بندر مقام با استفاده از تصاویر هوایی و ماهواره‌ای و برداشت خط ساحلی