دوشنبه ۱ آبان ۱۳۹۶

مناطق ساحلی که یکی از مهمترین مناطق ملی کشور محسوب می گردند طی سالهای اخیر به دلائل مختلف، عرصه حجم قابل توجهی از فعالیتهای متنوع در حوزه های گوناکون از قبیل فعالیتهای بازرگانی، شیلاتی، نفتی، صنعتی، زیست محیطی، گردشگری و ... قرار گرفته اند، به گونه ای که ساخت و سازهای ساحلی و دریایی افزایش یافته است. متاسفانه به دلیل عدم وجود اطلاعات و داده های میدانی به میزان کافی در اغلب اوقات در این مناطق حساس نیل به اهداف بلند مدت کاربری میسر نبوده است. به طوریکه بعضاً اثرات متقابل منفی در روند هیدرودینامیکی و ژئومورفولوژی منطقه باعث کاهش عمر مفید سازه ها و بنادر می گردد.
بدین منظور سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان یکی از متولیان اصلی امور دریا ودریانوردی و در راستای وظیفه حاکمیتی خود و به منظور تکمیل پایگاه داده های دریایی و ارائه طریق برای رفع مشکلات عدیده موجود از دیدگاه مهندسی سواحل از جمله رسوبگذاری و فرسایش در نوار ساحلی کشور، اقدام به تعریف این طرح گسترده ملی نمود.
 
از اهداف عمده این طرح می توان به موارد ذیل اشاره نمود: 
1- تهیه و تأمین اطلاعات هیدرودینامیک و مورفولوژیک جهت استفاده در طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی کشور (ICZM)، طرح جامع بنادر تجاری کشور،  و صنعت گردشگری در سواحل و همچنین تشخیص ضوابط و معیارهای ساخت و سازهای دریایی و کاربردی مطلوب اراضی ساحلی
2- بررسی مشکلات موجود در مناطق ساحلی مورد مطالعه و ارائه راه‌حل‌های مهندسی جهت حل این مشکلات
3- دستیابی به یک مرجع اطلاعاتی قابل اطمینان جهت استفاده در مطالعات و طراحی سازه‌های ساحلی و فراساحلی در مناطق مورد مطالعه
4- تکمیل طرح جامع شبکه بهینه اندازه‌گیری مشخصه‌های دریایی در آبهای شمال و جنوب کشور
  
سازمان بنادر و دریانوردی در راستای رسیدن به توسعه پایدار، همگام با اهداف بلند مدت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، اقدام به انجام  مطالعات پایش بخشهایی از سواحل جنوب کشور در 4 فاز جداگانه به ترتیب ذیل نمود:
فاز 1 شامل محدوده خلیج چابهار (استان سیستان و بلوچستان)
فاز 2  محدوده خلیج نایبند تا دیر (استان بوشهر)
فاز 3 محدوده بندر لاور تا بندر دیلم (استان بوشهر)

فاز 4 محدوده سواحل استان هرمزگان

فاز 5 محدوده سواحل استان های شمالی کشور

 
از عمده دستاوردهای جانبی این طرح که برای اولین بار در سطح منطقه انجام می گردد، می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
1- طراحی شبکه بهینه اندازه گیری مشخصه های دریایی در آب های کشور
2- تدقیق و توسعه نتایج مدلسازی امواج آب های شمالی و جنوبی کشور
3- پیش بینی به موقع رویداد طوفان نادر استوائی گونو و اطلاع رسانی سریع و به موقع به ارگانهای محلی و جلوگیری از بروز خسارت مالی و جانی بیشتر
4- تکمیل بانک اطلاعات دریایی کشور و مرتفع سازی نیاز ارگانها
5- بهره گیری در طرح مدیریت یکپارچه ساحلی کشور (ICZM) که نقش اساسی در صنعت گردشگری در سواحل کشور داشته و قابل بهره مندی در ضوابط و معیارهای ساخت و سازهای دریایی و کاربردی مطلوب اراضی ساحلی می باشد.
6- طبقه بندی سواحل شمال و جنوب کشور به منظور مطالعه دقیق و بررسی مشکلات موجود در مناطق حساس
7- تهیه و توسعه یک مدل ریاضی معتبر ایرانی با قابلیت های مطلوب به دست اساتید و متخصصان داخلی برای اولین بار در کشور
8- شناسائی مناطق دچار مشکل و ارائه طریق مهندسی جهت رفع مشکلات فوق
9- مدلسازی پارامترهای مختلف در داخل دریای خزر، دریای عمان و خلیج فارس
10- ارائه اطلاعات در پایگاه اطلاعات جغرافیائی
   
در کنار کاربردهای مورد اشاره بالا که تا حد زیادی به طرح های پایه ای مورد نظر سازمان مرتبط می باشد و با توجه به برنامه ریزی گسترده اندازه گیری پارامترهای دریایی همانند مشخصات امواج، جریانات دریایی، رسوبات معلق بستر، تراز سطح آب و نیز مطالعات گسترده در زمینه ژئومورفولوژی و تغییرات خط ساحلی، خروجی این مطالعات مرجع قابل اتکائی جهت مهندسین سواحل جهت بهینه سازی طراحی ها در مناطق مورد مطالعه ارائه خواهد کرد. لازم به ذکر است که اصولا یکی از عوامل اصلی در دستیابی به یک طرح بهینه و اقتصادی، تعیین پارامترهای طراحی به صورت قابل اعتماد و با حداکثر دقت ممکن می باشد. با توجه به کمبود اطلاعات اندازه گیری چنین داده هایی در محدوده های آبی کشور و نیز فقر مدلسازی های گسترده قابل اتکا در این زمینه، بسیاری از طراحی های مهندسین مشاور ناگزیر بر اساس پارامترهای طراحی غیر دقیق صورت می گیرند که در موارد بسیاری به ارائه غیر اقتصادی و بعضا به خطاهای بارز مهندسی منجر گردیده است. علاوه بر این، موارد زیادی از عدم درک صحیح از چگونگی روند تغییرات مورفولوژیک و تغییرات خط ساحل در اثر احداث سازه ای دریایی نیز مشاهده می شود که به افزایش هزینه بهره برداری و کاهش راندمان پروژه ها منجر شده است. وجود مشکل رسوبگذاری در بسیاری از بنادر کشور و تحمیل هزینه های بالای عملیات لایروبی، نمونه هایی از این قبیل می باشد. اتمام طرح مذکور با توجه به اندازه گیری ها و مطالعات پیش بینی شده در آن مبنای قابل اتکایی برای حل مشکلات بنادر محدوده طرح بوده و به عنوان مصادیق عملی از تحقق توسعه دریا محور و نیز چشم انداز 20 ساله کشور خواهد بود.
شایان ذکر است در راستای اجرای طرح کارورزی دانش آموختگان وزارت کار و امور اجتماعی، سازمان تا کنون نسبت به جذب تعداد زیادی از دانش آموختگان موسسات آموزش عالی در مقطع کارشناسی ارشد در رشته های متفاوت برای فازهای مختلف اقدام نموده است.